روزنامه جهان صنعت
1395/12/09
کارنامه کارآمد نهال نوپای بورس کالا
بورس کالای ایران هنوز در عرف نهادسازیهای اقتصادی دنیا یک نهاد نوپا و جوان است که برای نهادینه شدن راه درازی درپیش دارد. این نهاد تازهتاسیس که البته به دلایل گوناگون در مسیر هموار قرار ندارد و برای چیدن هر تکه از پازل آن باید با بخشهای گوناگون و نهادهای مختلف بحث و مجادله کرد، با این همه توانسته در همین مدت نه چندان طولانی شرایط مناسبی را برای اقتصاد ایران فراهم کند. نوشته حاضر بخشی از کارنامه این نهاد را در عرصههای گوناگون و در چارچوب وظایف و اختیارات این نهاد در سال 1395 نشان میدهد.اقدامات مهم بورس کالا در سال 95
بورس کالای ایران بهعنوان یکی از ارکان بازار سرمایه به خوبی توانسته نقش پررنگی در اقتصاد کشور به خصوص در زمینه برآورده کردن نیاز صنایع و بخشهای مختلف اقتصاد از قبیل صنایع فولاد، پتروشیمی، معدن و کشاورزی ایفا کند. کشف قیمت بر مبنای عرضه و تقاضا، کاهش هزینههای مبادلات به واسطه دسترسی به اطلاعات بازار، افزایش نقدشوندگی بر پایه ایجاد بازار ثانویه برای معاملات، ایجاد سازوکار تامین مالی و سوق دادن آن به سمت صنایع توجیهپذیر و همچنین ایجاد امکان پوشش ریسک، از جمله کارکردهای بورس کالای ایران هستند که هر کدام نقش بسزایی در اجرای اقتصاد مقاومتی در بستر بازار سرمایه در سال اقدام و عمل بر عهده داشتند.
در سالی که گذشت، بورس کالای ایران توانست به اقدامات بسیار مهمی در حوزههای مختلف کاری جامه عمل بپوشاند که در ذیل به تشریح آنها خواهیم پرداخت.
اجرای سیاست قیمت تضمینی ذرت و جو
روز هفتم اردیبهشتماه ۹۵ معاون اول رییسجمهور مصوبه هیات وزیران در خصوص عرضه محصولات ذرت و جو در کلیه استانها در بورس کالای ایران را ابلاغ کرد. این مصوبه به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و ماده «۳۳» قانون افزایش بهرهوری بخش کشاورزی و منابع طبیعی مصوب ۱۳۸۹ تصویب و بر اساس آن مقرر شد محصولات ذرت و جو در کلیه استانها به منظور عرضه در بورس کالای ایران تعیین شود.
در این راستا طی سال 95، افزون بر یک میلیون تن جو حدود 65 هزار کشاورز به صورت فیزیکی و 79 هزار تن به صورت گواهی سپرده در بورس به فروش رفت و علاوه بر پرداخت پول حاصل از فروش محصول به کلیه کشاورزان ظرف حداکثر سه روز کاری، بار مالی سنگینی از روی دوش دولت در این زمینه برداشته شد.
ذرت حدود 17 هزار کشاورز نیز از ابتدای برداشت تا پایان بهمنماه به میزان 562 هزار تن و به دو صورت فیزیکی و گواهی سپرده ذرت دانهای در بورس کالا داد و ستد شد.
انتشار اوراق سلف موازی گندم
روز 24 شهریورماه 95 بزرگترین تامین مالی بخش کشاورزی از طریق بازار سرمایه صورت گرفت و دولت به منظور پرداخت طلب گندمکاران، اوراق سلف موازی این محصول را از طریق بورس کالا منتشر کرد تا تامین مالی ۲۶۵۰ میلیارد تومانی شرکت بازرگانی دولتی به عنوان بزرگترین تامین مالی بخش کشاورزی ایران از دریچه بازار سرمایه صورت گیرد. به این ترتیب با انتشار این اوراق بزرگترین تامین مالی بخش کشاورزی ایران در بازار سرمایه از طریق بورس کالای ایران، ظرف دو روز انجام شد تا شرکت بازرگانی دولتی بتواند به میزان ۲۶۵۰میلیارد تومان برای گندمکاران تامین مالی کند. با این تامین مالی شرکت بازرگانی دولتی بخش ویژهای از طلب گندمکاران را پرداخت کرد تا مشکلات به وجود آمده برای گندمکاران در این زمینه حل شود.
عرضه کالاهای اساسی
در مردادماه امسال مهندس محمود حجتی، وزیر جهاد کشاورزی اعلام کرد با هدف شفافسازی میزان عرضه و تقاضا برای جامعه و تامین به موقع و کافی محصولات، کالاهای اساسی کشاورزی نظیر گندم، روغن، برنج، مرغ و شکر در بورس کالا عرضه میشود. بر همین اساس و تا پایان بهمنماه معاملات بالغ بر 255 هزار تن گندم، 395 هزار تن شکر، 11 هزار تن مرغ منجمد، 18 هزار تن برنج و 41 هزار تن روغن خام در بورس کالای ایران انجام شد.
راهاندازی معاملات گواهی سپرده زعفران
در روز یکشنبه ۲۴ بهمنماه، معاملات گواهی سپرده زعفران برای نخستین بار و به طور رسمی بین نماینده اتحادیه مرکزی تعاون روستایی به عنوان خریدار و اتحادیه تعاون روستایی استان خراسان رضوی به عنوان فروشنده در شهر مشهد مقدس افتتاح شد و در نهایت یک کیلو و ۱۶۰ گرم زعفران ایرانی به ارزش بیش از ۵۰۰ میلیون ریال در قالب گواهی سپرده کالایی به فروش رفت.
معاملات زعفران در بورس کالای ایران هم به صورت گواهی سپرده کالایی و هم در بازار فیزیکی به صورت نقد، سلف و نسیه انجام میشود. امکان ورود کشاورزان به معاملات و فروش محصولات خود، تسهیل در فروش محصول و دریافت سریع وجه، امکان انجام معاملات در سطح خرد و کلان، عرضه مستمر و کشف نرخ روزانه و کاهش هزینههای جابه جایی محصول از جمله مزایای راهاندازی معاملات گواهی سپرده زعفران در بورس کالاست.
راهاندازی معاملات اختیار معامله
بورس کالای ایران در تاریخ ۲۴ آذرماه امسال، برای نخستین بار در بازار سرمایه اقدام به راهاندازی معاملات قراردادهای اختیار معامله روی سکه طلا کرد که در این تاریخ تنها قراردادهای اختیار خرید سکه طلا راهاندازی و طی ۹ روز اول معاملاتی حدود ۹ هزار قرارداد اختیار خرید سکه به ارزش بیش از ۱۰۲ میلیارد ریال در بورس کالا منعقد شد.
همچنین از روز هشتم دیماه معاملات اختیار خرید و فروش سکه طلا برای سررسید اسفندماه امسال راهاندازی شد. راهاندازی اختیار فروش سکه طلا منجر به تکمیل زنجیره ابزارهای مالی موجود بر پایه سکه طلا و تنوع بخشیدن به سبد ابزارهای مالی در دسترس سرمایهگذاران و پرتفوی سرمایهگذاری صندوقهای کالایی شد. این معاملات که روی سکه طلای بهار آزادی طرح امام خمینی(ره) با امکان اختیار خرید و به سبک اروپایی و برای سررسید پایان دیماه آغاز شد، با سه نماد معاملاتی که نشاندهنده قیمت اعمال در قراردادهاست بر تابلوی معاملات نقش بست.
صدور رای نهایی در خصوص حضور پتروشیمیها در بورس
در سالجاری شورای رقابت به حضور همهجانبه معاملات محصولات پتروشیمی در بورس کالای ایران رای داد و سرانجام پس از حواشی به وجود آمده در خصوص چگونگی معاملات محصولات پتروشیمی در بورس کالای ایران و بررسیهای شورای رقابت به عنوان نهاد تصمیم گیر در این زمینه، رای نهایی این شورا در ابتدای مهرماه منتشر شد که بر اساس آن، تمام مجتمعهای پتروشیمی ملزم به عرضه محصولات به جز چند قلم محصول خاص در بورس کالا شدند همچنین تولیدکنندگانی که محصول آنها در بورس پذیرش نشده است، موظفند ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ این دستورالعمل نسبت به پذیرش محصول خود در بورس کالا اقدام کنند.
بر این اساس، در جلسه ۲۶۳ مورخ ۲۹ شهریور ۱۳۹۵ شورای رقابت با عنایت به وضعیت بازار محصولات پتروشیمی و به منظور تسهیل در رقابت از طریق ایجاد شفافیت در بازار این محصولات و منع انحصار از طریق نظارت بر مبادلات، به استناد بندهای «۳» و «۵» ماده «۵۸» قانون اجرای سیاستهای کلی اصل «۴۴» قانون اساسی و اصلاحات بعدی آن، شورای رقابت دستورالعمل تنظیم بازار محصولات پتروشیمی را تصویب کرد.
عقد قراردادهای بلندمدت فرآوردههای نفتی و پتروشیمی
سال 95 اقدامات لازم برای رفع نیاز مجتمعهای پتروشیمی به منظور عرضه بلندمدت کالاها در قالب عقد قراردادهای بلندمدت فراهم شد. شرکتها متمایل بودند تا به منظور توانایی برای برنامهریزی بلندمدت تولید، وارد قراردادهای بلندمدت شوند و کالاهایی را تولید کنند که مشتری داشته باشد و این را با قراردادهای بلندمدت تضمین کنند. با قراردادهای بلندمدت در بورس کالا، تولیدکنندگان مطمئن هستند و میدانند چه کالایی را در چه بازه زمانی تولید کنند و به این ترتیب در زمان رکود فصلی با مشکل مواجه نمیشوند. از طرف دیگر، عرضهکنندگان محصول در بورس کالا، نگرانی برای تعیین قیمت در قراردادهای بلندمدت داشتند که این موضوع نیز در بورس کالا رفع شده است. به این شکل که قرارداد بلندمدت با مصرفکننده بسته میشود و قیمتش هم قیمتی است که برای بازار عمدهفروشی در بورس کالا استخراج شده است.
اتصال بورس کالای ایران به سامانههای نظارتی ثامن و بیتا
حرکت کردن در راستای اقتصاد مقاومتی و شفافسازی فضای اقتصادی کشور یکی از مهمترین راهبردهای بورس کالا طی سال 95 بود که بر اساس آن سامانههای بورس کالای ایران به سامانه ثامن (ثبت اطلاعات معاملات نفت و پتروشیمی) و سامانه بیتا (بستر یکپارچه تبادل اطلاعات اقتصادی کشور) متعلق به وزارت امور اقتصاد و دارایی اتصال یافت. به گفته کارشناسان، جمعآوری اطلاعات ارزشمند بازار فرآرودههای نفتی و پتروشیمی در سامانه ثامن، کمک میکند تا در آینده بهترین سیاستها برای تولید، نحوه توزیع و جبران کمبود فرآوردهها اتخاذ شود. از طرفی چون بعضا با قاچاق سوخت در کشور مواجه هستیم، این سامانه میتواند یکی از اجزای پازل شفافسازی اقتصاد ایران در حوزه کالاهای نفتی و پتروشیمی باشد. همچنین از آنجایی که بخش عمدهای از محصولات پتروشیمی و فرآوردههای نفتی در بورس کالای ایران مورد معامله قرار میگیرند، این بورس توانسته است شفافیت بسیار خوبی را در این حوزه ایجاد کند. بنابراین اطلاعاتی از بدو تولید پالایشگاه، بارگیری محصولات و در نهایت نحوه انتقال آن در سامانه ثامن ثبت میشود تا اینکه به محصولات پاییندستی تبدیل شوند و در سیستم توزیع قرار گیرند. یکی دیگر از مزیتهای این سامانه، کمک به بحث مالیات است زیرا این محصولات زمانی که به فروش میروند و تبدیل به ارزش افزوده بالاتر میشوند، مالیات بر ارزش افزوده و شفافیت حوزه مالیاتی هم مطرح میشود بنابراین یکی دیگر از ارگانهایی که میتواند از این سامانه بهرهبرداری کند سازمان امور مالیاتی است. این سازمان میتواند مطمئن باشد مالیات فرآوردههای نفتی و محصولات پتروشیمی که به فروش رفته و در زنجیره تولید به مواد با ارزش افزوده بالاتر تبدیل شده است، اخذ شده و فرار مالیاتی وجود ندارد.
پذیرش انبارهای خارجی
در حوزه پذیرش انبارهای خارجی طی سال 95، برخی مذاکرات با تجار فعال در حوزه بازرگانی کشور عراق صورت گرفت تا بتوان از طریق پذیرش انبار در مناطق مرزی داخل کشور یا خارج بتوان محصولات صادراتی به کشور عراق را در این بستر مورد معامله قرار داد. همچنین پیشنویسی برای قانون انبار مطابق با رویکردهای بینالمللی تدوین شد که جهت تصویب، تقدیم مجلس خواهد شد.
راهاندازی و ارتقای سامانههای عملیاتی و معاملاتی
طی سال 95 پروژههای مهمی در بخش IT بورس کالای ایران انجام شد که از جمله مهمترین آنها میتوان به راهاندازی سامانه معاملات اختیار معامله اشاره کرد.
همینطور بورس کالای ایران در سال 95 موتور معاملات آتی را ارتقا داد تا هم سرعت معاملات و هم ظرفیت موتور معاملاتی افزایش پیدا کند. در حوزه معاملات فیزیکی، نیز بورس کالا شاهد توسعه و ارتقای سامانه جامع معاملات TTS بود که در کنار راهاندازی تابلوی جدید معاملات، دسترسی به این سامانه برای معاملهگران تسهیل شد.
پروژه بزرگ دیگری که در حوزه فعالیت فناوری اطلاعات راهاندازی شد، تولید سامانه اطلاعات کشاورزان و همینطور ایجاد ارتباطات الکترونیکی لازم جهت اجرای ماده ۳۳ قانون افزایش بهرهوری بخش کشاورزی و منابع طبیعی بود.
افتتاح تالارهای معاملاتی کارگزاران بورس کالا در مناطق آزاد کشور
در پی تصویب ضوابط صدور مجوز تاسیس و فعالیت دفاتر پذیرش و تالار معاملات کارگزاریهای عضو شرکت بورس کالای ایران توسط هیات مدیره این بورس، شرایط لازم برای تاسیس تالار نمایندگی کارگزاران بورس کالای ایران در سطح کشور فراهم شد و طی سال 95 به منظور توسعه جغرافیایی و ارتباط بورس کالا با بازارهای منطقهای و جهانی از طریق مناطق آزاد، تالار معاملات کارگزاران بورس کالا در مناطق آزاد ارس و اروند افتتاح شد. در تالار نمایندگی کارگزاران بورس کالا در مناطق آزاد ارس و اروند، معاملات کلیه کالاهای پذیرفتهشده در بورس کالای ایران صورت میگیرد و این تالار آماده ارائه خدمات به تجار، بازرگانان و سرمایهگذاران داخلی و خارجی و تولیدکنندگان محدوده منطقه آزاد بوده و ضمن کمک به امکان جذب سرمایهگذاری خارجی، در راستای رونق فضای کسبوکار اقتصادی در مناطق آزاد فعالیت میکند.
امضای تفاهمنامه با بورسهای بینالمللی
طی سال 95 و با رویکرد توسعهای بورس کالا در خصوص گسترش ارتباطات بینالمللی با بورسهای جهانی چندین تفاهمنامه همکاری با بورسهای مختلف جهانی امضا شد که از جمله آنها میتوان به امضای تفاهمنامه بورس کالای ایران با بورس کالای پاکستان و همچنین تفاهمنامه با بورس کالا و مشتقه اندونزی اشاره کرد. این تفاهمنامهها در راستای تسهیل تجارت کشور از طریق بورس کالا با سایر کشورها منعقد شده که بر اساس آن، تبادل تجربیات و دانش در حوزه بازارهای کالایی به خصوص انعقاد قراردادهای مشتقه و انجام معاملات کالاها به صورت فیزیکی و اوراق بهادار مبتنی بر کالاها میان بورسها صورت خواهد گرفت.
عضویت بورس کالا در نهادهای بینالمللی
طی سال 95 بورس کالای ایران توانست به عضویت شورای کمیته ایرانی اتاق بازرگانی بینالمللی(ICC) برای یک دوره سه ساله درآید. به گفته کارشناسان همسویی اهداف کمیته ایرانی با بورس کالای ایران در زمینههای امور تجاری به ویژه موضوعات گمرکی و ضمانتها، برندسازی، شفافیت قیمتی، تسهیل مبادله و حمل و نقل بینالمللی و همچنین ارتباط مستقیم طیف وسیعی از فعالان بورس کالا در حوزههای فرآوردههای نفتی و پتروشیمی، صنعتی و معدنی و کشاورزی با اعضای این کمیته، فرصتی را فراهم میکند تا امکانات و ظرفیتهای بورس کالا بیش از پیش در اختیار فعالان اقتصادی جهت حضور در بازارهای جهانی قرار گیرد.
از سویی دیگر با توجه به اینکه مقر ICC در پاریس است و این اتاق ۹۰ عضو در کشورهای مختلف با عنوان کمیته ملی دارد، در مجموع به نظر میرسد که ICC، فضای خوبی برای توسعه فعالیتهای بینالمللی بورس کالا ایجاد میکند و از این پس بورس کالا حضور فعالی در کمیسیونهای تجارت و سرمایهگذاری، اقتصاد دیجیتالی و تسهیلات گمرکی و تجاری خواهد داشت. در این سال همچنین بورس کالای ایران توانست به عضویت وابسته فدراسیون جهانی بورسها (WFE)درآید که برمبنای آن، برقراری ارتباطات و تعاملاتی که در گذشته با دشواری و صرف زمان زیاد با بورسهای برجسته دنیا صورت میگرفت، به مراتب آسانتر خواهد شد. همچنین حضور در تمام اجلاسها، مجامع و نشستهای عمومی و تخصصی فدراسیون جهانی بورسها از نخستین مزایای عضویت وابسته بورس کالا در این نهاد معتبر است.
توسعه همکاریها با نهادهای تصمیمگیر و تصمیمساز
طی سال 95 بورس کالای ایران بر مبنای راهبردهای اصلی خود، توسعه همکاریها با نهادهای تصمیمگیر و تصمیمساز را در دستور کار خود قرار داد. بر همین اساس، تفاهمنامه همکاری سهجانبه میان بورس کالای ایران، سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران و صندوق ضمانت سرمایهگذاری صنایع کوچک در سال 95 امضا شد که بر مبنای آن همکاری طرفین در خصوص تسهیل پذیرش، عرضه و معاملات محصولات تولیدی صنایع کوچک و متوسط کشور، استفاده از ابزارهای تامین مالی و مدیریت ریسک و بهرهگیری از پتانسیلهای انبارهای مستقر در شهرکها و نواحی صنعتی از طریق بورس کالای ایران صورت خواهد گرفت.
همچنین با هدف ارائه خدمات برای ذینفعان بورس کالای ایران، تامین مالی صنایع کوچک و متوسط، توسعه بازارهای جدید و همچنین استفاده از زیرساختهای بانک ملت، تفاهمنامه همکاری بین شرکت بورس کالای ایران و بانک ملت امضا شد.
از دیگر تفاهمنامههای انجام شده طی سال 95 میتوان به تفاهمنامهای به منظور همکاری سازمان یافته و ایجاد تحرکهای لازم در خصوص عرضه و تقاضای محصولات صنعتی بین شرکت بورس کالای ایران و کمیسیون صنایع اتاق ایران اشاره کرد که برمبنای آن بررسی و رفع موانع احتمالی ورود فعالان اقتصادی به بورس کالای ایران، تسهیل امکان تامین مالی از طریق بورس کالا، هدایت و عرضه اولیه واردات محصولات پذیرش شده در بورس جهت کشف قیمت منصفانه و جلوگیری از دامپینگ قیمتی، حمایت از صادرات از طریق بسترسازی برای مرجع قیمت شدن ایران در کالاهای دارای مزیت و فراهم کردن زمینه مبادلات اطلاعاتی کالاها در راستای هدایت تصمیمگیران به استفاده از اطلاعات بهنگام انجام خواهد شد.
اجتناب از خامفروشی و رونق بورس کالا
همین چند هفته قبل بود که 14 تشکل مصرفکننده کالاهای تولیدشده در مجتمعهای بزرگ پتروشیمی و فولادسازان بزرگ ایران در یک نامه اعتراضی به رییسجمهور ایران از اینکه تولیدات این دو بخش از صنعت ایران به جای اینکه نیازهای تولیدکنندگان داخلی را تامین کند، صادر میشود، از او خواستار بررسی شدند. با توجه به اینکه این نامه انتقادی در حوزه اطلاعرسانی بازتاب گستردهای داشت مدیران ارشد در بخش یادشده یعنی وزارت نفت و وزارت صنعت، معدن و تجارت واکنش نشان دادند. واکنشهای مدیران ارشد و میانی این دو وزارتخانه و کارشناسان موجب شد که یک بار دیگر نهاد نوپای بورس کالای ایران در کانون توجه قرار گیرد به این معنی که تولیدکنندگان پاییندستی فرآوردههای پتروشیمی که دهها صنعت را شامل میشود بار دیگر از تولیدکنندگان خواستند عرضه کالاهای خود در بورس را جدیتر از گذشته دنبال کنند.
در هفتههای گذشته اما چند اتفاق افتاده است که میتواند در سال 1396 پایه جهش عرضه کالاهای یادشده در بورس کالا شود.
شکایت اروپاییها
تولیدکنندگان استفادهکننده از فرآوردههای فولادی، لولهسازان، تولیدکنندگان لوازم خانگی و... ماههای طولانی است که از رفتار مدیران ارشد شرکتهای فولادساز گلایه دارند که چرا به جای عرضه کالای مورد نیاز این واحدها صادرات را هدف قرار دادهاند و چرا کالایشان را در بورس کالا به شکل کامل و همهسویه عرضه نمیکنند. تولیدکنندگان پاییندستی فولاد در نامههای پرشماری که به مدیران ارشد نهادهایی مثل شورای رقابت فرستادهاند از فولادسازان بزرگ درخواست کرده و میکنند که به جای عرضه کالا با قیمتهای دامپینگ شده به بازار اروپا بهتر است آنها را در داخل عرضه کنند.
در حالی که فولادسازان حاضر به قبول این دامپینگ نبودند برخی اخبار رسیده نشان میدهد که این اتفاق افتاده است.
به نظر میرسد در سال 1396 و با توجه به حادتر شدن رقابت فروش فولاد در بازار اروپا، تولیدکنندگان داخلی قطعا باید مراقب باشند و سهم بیشتری از کالای تولیدی خود را در بازار داخل عرضه کنند. این اتفاق میتواند نوید روزهای خوش برای بورس کالا باشد و امیدواریها برای فروش بیشتری از محصولات فولادی در این بورس را افزایش دهد.
با توجه به شرایط عرضه و تقاضا در داخل و اینکه بورس کالا حتما میتواند در شرایط حاضر به شفافیت قیمتها کمک کند، این اتفاق را باید به فال نیک گرفت.
پتروشیمی میماند؟
فروش داخلی انواع فرآوردههای پتروشیمی یک بازار بزرگ در داخل پدیدار کرده است. دهها فعال صنعتی تولیدکننده فرآوردههای پتروشیمی نیز در نامههای پرشمار به مقامهای اقتصادی و سیاسی خواستار عرضه این کالا به طور منظم و پرشتاب به بورس کالا هستند تا قیمتها شفاف شود. با این همه و با توجه به اینکه متاسفانه برخی از تولیدکنندگان فرآوردههای پتروشیمی کار آسانتر صادرات را بر کمی زحمت عرضه کالا در داخل ترجیح میدهند حاضر به عرضه کالاهای خود با نظم کامل و پرشتاب نیستند.
در یک ماه سپری شده میان تولیدکنندگان بالادستی و مصرفکنندگان پاییندستی فرآوردههای پتروشیمی مجادلههای سنگینی اتفاق افتاد. هفته گذشته و در روز یکم اسفندماه اتاق تهران برای آشتی این دو گروه در نظر گرفته شده بود که اخبار آن در روزهای گذشته منتشر شد.
با توجه به اینکه در فضای فکری خاصی به سر میبریم و شرایط سیاسی راه را برای فرار پتروشیمی از عرضه در بورس تنگ کرده است، امید میرود اتفاق خوبی برای بورس کالا در سال 1396 بیفتد.
این اتفاق مبارکی است که تولیدکنندگان مواد اولیه موردنیاز دهها رشته صنعتی کشور برای به دست آوردن ارز، خامفروشی کرده و راه عرضه داخلی را ببندند. سال 1396 را باید سال جلوگیری از خامفروشی نامید و امیدوار بود بورس کالا به مثابه محل کارآمد برای شفافسازی رونق پیدا کند.
پربازدیدترینهای روزنامه ها
سایر اخبار این روزنامه
طلسم ستاد مزد، امروز میشکند؟
ساماندهی سهام عدالت سیاسی نیست!
بر اساس آمار کمیته امداد، ۱۱ میلیون ایرانی با حقوق ماهانه ۸۱۲ هزار تومان زیرخط فقر هستند
یک بام و دو هوای کیروش در فوتبال ایران؛
نامه حاج محمود به مستر ترامپ!
ثروت بر باد رفته
گره مشکلات مردم باز نشد
آمار بانک مرکزی از تحولات بازار مسکن تهران در 11ماهه 95؛
کابوس وحشتناک ترامپ
ماموریتها را خودمان انجام دادهایم
کسری ۲۰ میلیارد تومانی بودجه ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز در ۹۶؛
تقابل با جهان برای برخی نان آورده است
کارنامه کارآمد نهال نوپای بورس کالا
فروشنده شایسته اسکار
پاستور
خطر بنیانگذار یارانه ویرانگر!
چند توصیه برای ساماندهی بازار کار کشور